Search

Liên kết website

Thống kê truy cập

Đang online: 499

Hôm nay: 349

Lượt truy cập: 1.245.612

nhandanBTG.jpg

dangcsBTG.jpg

desertsv_EHA71GDCBF65Z.JPG

xaydungdangBTG.jpg

tuyengiaoBTG.jpg

binhphuoc.gif

congbao.gif

BAOHIEM.gif

logo phu rieng.png

LOC NINH.jpg

CAO SU SONG BE.jpg

newimagesv_1AZCGD65EF7HB.jpg

 

Lễ hội lập sóc – làng mới của người X,tiêng ở Bình Phước

Cư trú là một trong những vấn đề có ý nghĩa quan trọng đối với các cộng đồng cư dân trên thế giới. Cư trú phản ảnh một phần văn hóa tiêu biểu của các cộng đồng cư dân. Dân tộc X,tiênglà một trong 54 dân tộc trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam. Ở Bình Phước, người X,tiênglà một trong 41 dân tộc cùng sinh sống cùng sinh sống trên địa bàn tỉnh. Dân số hiện nay có hơn 85.000 người, họ cư trú phân bố đều khắp trên 11 huyện thị xã của tỉnh. Nơi cư trú của người X,tiênggọi là Wăng (X,tiêngBù Đek) – Poh (X,tiêng Bù Lơ), nhiều người thường quen gọi là Sóc, làng. Để chọn được nơi ở của cả cộng đồng, người X,tiêngthực hiện nhiều nghi thức, nghi lễ rất độc đáo, công phu.

1. Lễ chọn đất   

Người X,tiêngở Bình Phước có tập quán cư trú tập trung thành các Poh và Wăng, thường gọi chung là Sóc. Mỗi sóc có từ 20 hộ đến 30 hộ có quan hệ huyết thống, dòng họ. Nhà ở của người X,tiêngnhánh Bù Lơ là kiểu nhà trệt dài với nhiều gia đình của nhiều thế hệ cùng cư trú, trong khi đó người X,tiêng nhánh Bù Đek cư trú trong các ngôi nhà sàn với quy mô hộ gia đình nhỏ hơn. Việc cư trú của người X,tiêngtương đối ổn định, họ chỉ di dời địa điểm cư trú – sóc khi có những hiện tượng tác động làm ảnh hưởng đến sức khỏe và cuộc sống của cộng đồng. Những người lớn tuổi trong sóc sẽ họp với đại diện các hộ gia đình trong sóc để bàn bạc việc di dời chổ ở. Đến ngày đã định, ngay từ sáng sớm già làng cùng với đại diện các hộ gia đình bắt đầu tiến hành cuộc đi tìm địa điểm cư trú mới.

Địa điểm lựa chọn để lập sóc mới phải tuân thủ một số quy tắc và điều kiêng kỵ nhất định: không được chọn nơi có nhiều cây cổ thụ, nơi có nhiều đá lớn, nơi đầu nguồn các con suối….Họ quan niệm rằng những nơi đó là nơi ở của thần linh, nếu cư trú ở đó sẽ làm ảnh hưởng đến thần linh, thần linh sẽ trách phạt... Vì vậy, không dễ dàng để lựa chọn một địa điểm cư trú phù hợp, nhiều khi họ phải đi từ hai đến ba ngày, trải qua nhiều nơi mới chọn được một địa điểm phù hợp.

xe tieng 2.jpg

Lễ chọn đất của đồng bào dân tộc X,tiêng (ảnh tư liệu)

 Khi đoàn đi tìm nơi ở mới lựa chọn được một địa điểm nào đó thích hợp, họ sẽ dùng chà gạt dọn một khu đất rộng đủ để mọi người ngồi làm lễ chọn đất. Sau khi xong việc, già làng sẽ tiến hành các nghi thức, nghi lễ cúng thần linh. Sau khi hoàn thành lễ cúng, họ làm thịt con gà mang theo để nướng và cùng ăn uống rồi ra về. Sau một đêm ngủ, sáng hôm sau những người đi tìm nơi ở mới sẽ tập trung lại và kể cho nhau nghe những giấc mơ mà họ đã gặp được trong đêm. Nếu tất cả đều mơ thấy những điều tốt như: mơ thấy dòng nước trong, thấy hái được trái cây chín…tức thần linh đã cho phép cư dân cư trú ở địa điểm đó; ngược lại nếu có một ai đó mơ thấy những điều không tốt như: dòng nước đục, thấy giết mổ trâu, ăn thịt trâu…họ sẽ phải tiến hành đi tìm nơi cư trú mới với quy trình như lần đi ban đầu. Sau khi tìm được địa điểm cư trú mới, các gia đình lần lượt làm nhà và di dời địa điểm cư trú mới. Việc làm nhà mới của người dân không phải tuân theo một quy định hay nguyên tắc cụ thể nào, ai có điều kiện thì làm nhà trước, ai chưa có điều kiện thì làm nhà sau, cứ như thế cho đến khi việc di dời hoàn thành.

2. Lễ ăn mừng làng mới

Tại điểm cư trú mới, một trong những việc họ phải làm là tiến hành chăn nuôi các loại gia súc, gia cầm như: Heo, gà, trâu để chuẩn bị cho lễ ăn mừng làng mới. Sau khi cư trú tại địa điểm mới khoảng ba năm, nếu trong suốt quá trình cư trú người dân không còn gặp những điều bất lợi ảnh hưởng đến cuộc sống của người dân như địa điểm cư trú cũ, tức là nơi đó có thể cư trú lâu dài được, họ sẽ tổ chức lễ ăn mừng làng mới. Ngược lại, nếu nơi ở mới, người dân vẫn tiếp tục gặp những rủi ro như trước thì họ sẽ phải đi tìm nơi ở mới với quy trình như trước và cứ thế cho đến khi nào có được nơi ở ổn định và an toàn theo quan niệm của họ.

Lễ ăn mừng sóc - làng mới là nghi lễ cuối cùng trong lễ hội lập sóc -  làng mới của người X,tiêng. Để chuẩn bị cho lễ hội này, già làng sẽ họp các gia đình trong sóc lại để thống nhất thời gian chuẩn bị, phân công cho các gia đình chuẩn bị các lễ vật phù hợp với điều kiện của từng gia đình, đồng thời cử người tiến hành đi mời khách ở các nơi khác về tham dự lễ hội.

Lễ vật trong lễ cúng thần linh trong lễ hội lập làng mới gồm có: Một con trâu; một con heo; làm cây nêu; rượu cần; cơm ống; cau trầu; thuốc lá. Lễ hội được tổ chức ở khu vực sân trước nhà của chủ làng. Thời gian tổ chức lễ hội không có quy định cụ thể, có thể tổ chức ở bất kì thời gian nào trong năm, tuy nhiên đa số đều tổ chức vào dịp tháng 2 hoặc tháng 3. Thời gian tiến hành lễ hội thường bắt đầu từ buổi chiều và kéo dài đến đêm, có khi kéo dài đến ngày hôm sau, tùy vào quy mô của lễ hội và nhu cầu giao lưu của mọi người.

Đến ngày tổ chức lễ hội, các lễ vật đã được chuẩn bị sẽ tập trung về khu vực lễ hội để cúng thần linh, các thực phẩm khác như rượu cần, cơm ống cũng được người dân mang đến để sử dụng. Thành phần tham gia của cư dân trong sóc còn có khách mời là đại diện cư dân (chủ yếu là các vị già làng) đến từ các sóc khác trong khu vực, hoặc những người có quan hệ dòng họ đã đi định cư ở nơi khác. Trước khi tiến hành cúng tế thần linh, cư dân trong sóc tổ chức nghi thức đón tiếp đại biểu khách mời với nghi thức long trọng. Ở đầu ngõ ra vào của sóc, đội cồng chiêng và đội múa đứng thành hai hàng ở hai bên đường liên tục biểu diễn để đón chào khách mời. Đứng đầu hàng phía đội cồng chiêng là người đàn ông cầm xâu thuốc lá và cây đuốc để mời khách là những người đàn ông đến dự lễ hội, đứng đầu hàng phía đội múa là người phụ nữ bưng khay trầu để mời khách nữ đến dự lễ hội. Khách đến lễ hội khi đi qua lối dẫn vào khu vực lễ hội, họ sẽ được mời trầu, mời thuốc và được đội cồng chiêng, đội múa biểu diễn liên tục để chào mừng. Nghi thức này bắt đầu thực hiện khi có vị khách đầu tiên đến dự lễ hội và kéo dài cho đến khi nào các vị khách mời đã đến đông đủ, thường kéo dài khoảng một giờ đồng hồ.

xe tieng 1.jpg

Nghi thức đón tiếp trong lễ hội của đồng bào dân tộc X,tiêng (ảnh tư liệu)

 Sau khi người dân trong sóc và khách mời đã đến đông đủ, già làng – chủ lễ sẽ tiến hành các nghi lễ cúng thần linh. Nghi lễ cúng thần linh kết thúc, già làng sẽ mang các lễ vật đã dâng cúng thần linh như: Rượu cần, cơm ống để cùng ăn, uống rượu với các vị khách mời. Song song đó, một số thanh niên và những người có kinh nghiệm xẻ thịt trâu thành từng miếng nhỏ, xâu lại thành xâu rồi mang đi nướng để cùng nhau múa hát ăn mừng. Bên đống lửa bập bùng, trong tiếng cồng chiêng rộn rã, mọi người cùng múa, cùng hát, cùng uống rượu mừng sóc mới được chính thức thành lập. Một không khí vui tươi tràn về sóc mới, niềm hân hoan hiện rõ trên từng nét mặt của mỗi người. Sau lễ hội này, Sóc – làng cư trú mới của người X,tiêngmới chính thức thành lập, người dân mới thực sự bắt đầu cuộc sống ổn định lâu dài, chấm dứt những tháng ngày lo toan vất vả.

Lễ hội lập sóc - làng mới của người X,tiêng ở Bình Phước là lễ hội hết sức độc đáo, thể hiện qua cách tổ chức lễ hội, nội dung của lễ hội và thời gian tổ chức lễ hội. Trong đó, thời gian tổ chức lễ hội là khá đặc biệt, hai nghi lễ cách nhau ba năm, bắt đầu từ lễ chọn đất lập làng và kết thúc bằng lễ ăn mừng làng mới. Về phương diện văn hóa, lễ hội chứa đựng nhiều giá trị văn hóa và nhân văn sâu sắc. Lễ hội là dịp để người dân thể hiện đạo lý uống nước nhớ nguồn, để người dân duy trì và bảo tồn các thành tố văn hóa truyền thống có giá trị tiêu biểu, đặc trưng, các nghề truyền thống, các tri thức dân gian.

Ngày nay, do điều kiện xã hội có nhiều thay đổi, cư dân đã sống ổn định lâu dài theo chính sách chung, các quan niệm về nguyên nhân của những rủi ro ảnh hưởng đến khu vực cư trú và cuộc sống của dân làng cũng đã được giải thích theo phương pháp khoa học. Do đó việc di dời, thay đổi địa điểm cư trú của người X,tiêngở Bình Phước đã hoàn toàn chấm dứt, vì vậy quan niệm thay đổi địa điểm cư trú cũng không còn, nhiều lễ hội cũng không còn được duy trì trong cộng đồng. Tuy nhiên, một góc độ nào đó, lễ hội vẫn còn giá trị đối với cộng đồng bởi những thành tố văn hóa và tính nhân văn của lễ hội. 

        Quang Trung

Lượt xem: 85

  • File đính kèm:

Bình luận

Video

xbiendao6.png.pagespeed.ic.PiV-wj50rF.jpg

Banner gửi tỉnh ủy.png

 logo.gif

prieng.png

QUANG CAO TUYEN GIAO.gif